Zijn Oud-Katholieken en Anglicanen werkelijk zo verschillend?
Tweedaagse ontmoeting anglicaanse en oud-katholieke geestelijken
Een lang gekoesterde wens voor een brede ontmoeting tussen anglicaanse en oud-katholieke geestelijken werd begin februari eindelijk realiteit. De Rotterdamse Paradijsparochie was de locatie voor een tweedaagse met als thema: Zijn Oud-Katholieken en Anglicanen werkelijk zo verschillend? Pastoor Wietse van der Velde doet verslag van deze bijzondere ontmoeting.
De gedachte leefde al langer dat een ontmoeting in ontspannen sfeer zou kunnen helpen om elkaar als zusters en broeders in de ene Heer van de Kerk te herkennen en voor wederzijds begrip voor elkaars kerkelijk leven zou kunnen zorgen. De Britse Society of Saint Willibrord – waar Bruce Riemstra en ik deel uitmaken van het bestur – wilde daarvoor graag organisatorisch en financieel de mogelijkheid scheppen.
Gastvrijheid werd verleend door de Rotterdamse Paradijsparochie, waarvan Bruce – die ook chaplain van de anglicaanse parochie in Haarlem is – de pastoor is. De Society hield op de eerste dag haar uitgestelde jaarvergadering en was ‘s avonds de gastheer van een groot aantal geestelijken van beide kerken. Tijdens een gezellig eten in een Mexicaans restaurant werden er contacten gelegd tussen mensen die elkaar anders niet zouden hebben ontmoet.
De volgende morgen ontmoette een nog veel grotere groep elkaar in de Paradijskerk. Van Anglicaanse zijde waren hier niet alleen geestelijken van de Kerk van Engeland, maar ook van de Amerikaanse anglicaanse kerk (ECUSA) aanwezig. Deze laatste kerk – die als het over ethische vragen gaat op een aantal gebieden andere keuzes maakt dan haar Engelse zusterkerk – heeft tegenwoordig ook gemeenschappen in ons land. Een welkomstwoord werd gesproken door bisschop Peter Eagles, voorzitter van de Willibrord Society. Na een morgengebed volgens de anglicaanse liturgie, hield Bruce een inleiding over de geschiedenis en de huidige situatie van de Anglicaanse kerk in Nederland, die hier al sinds ongeveer 1580 aanwezig is.
Daarna was het mijn beurt om datzelfde te doen over de Oud-Katholieke Kerk. Daarin belichtte ik ook de lange weg die geleid had tot de overeenkomst van 1931 (zie kader) en de obstakels voor en na die datum die onderling begrip en samenwerken in de weg stonden. Na een gedachtewisseling tussen de inleiders en hun publiek, volgde er een lunch die door leden van de Paradijsparochie was klaargemaakt.
Voor het middagprogramma waren twee buitenlandse inleiders uitgenodigd: Lars Simpson, pastoor van de Christkatholische parochie van Zürich en dr. Andrea Russel, Warden van de Gladstone Library in Hawarden (Wales). Het thema van de dag pakten ze op een originele manier aan: ze gingen niet zo zeer in op de overeenkomsten en verschillen tussen de beide kerkgemeenschappen, maar ze gingen met elkaar in gesprek over hun religieuze en kerkelijke levensweg.
De dag werd besloten met een oud-katholieke eucharistieviering, waarin mgr. Barend Theodoor Wallet, aartsbisschop van Utrecht, geassisteerd door de pastoor en misdienaren van de Paradijskerk voorging. De teksten waren hoofdzakelijk in het Engels, maar de gezangenkeuze was zodanig dat de coupletten afwisselend in het Engels en Nederlands konden worden gezongen.
Daarna was er nog de mogelijkheid om met een drankje en een hapje op de dag terug te zien. Dat leden van beide kerken elkaar op een ontspannen wijze konden ontmoeten en met elkaar konden vieren, werd door de Society of Saint Willibrord mogelijk gemaakt, maar het vervolg ligt in hun eigen handen om vormen van ontmoeting op lokaal niveau tussen onze beide zusterkerken te verwerkelijken.
Society of Saint Willibrord
Om de betrekkingen tussen anglicanen en oud-katholieken te verbeteren werd al in 1908 in Engeland de Society of Saint Willibrord (de Sint Willibrordvereniging) opgericht. Er ontstonden later ook zelfstandige oud-katholieke afdelingen, zo ook in Nederland. Met wisselend succes hebben die verschillende takken geprobeerd de onderlinge contacten tussen de in de diverse landen aanwezige parochies van beide kerken te stimuleren en het wederzijds begrip tussen beide kerkgemeenschappen met een diverse geschiedenis en theologisch/culturele achtergrond te vergroten. In Nederland is er op een aantal plaatsen een goed onderling contact, op andere plaatsen is er weinig of geen contact. De oorzaak voor dit laatste is divers. Naast een taalbarrière en het feit dat sommige chaplaincies hoofdzakelijk uit hier korter of langer verblijvende Engelssprekenden van over hele wereld bestaan, speelt soms een rol dat anglicanen de oud-katholieken als te “katholiek” en oud-katholieken de anglicanen als te “protestant” beschouwen. Daarnaast speelt ook dat oud-katholieken als het gaat over een aantal ethische zaken (bijv. over het huwelijk tussen mensen van hetzelfde geslacht) een ander standpunt innemen dan het officiële standpunt van de Kerk van Engeland, waaronder de Nederlandse anglicaanse chaplaincies vallen.
Wietse van der Velde
Sinds 1931 bestaat er tussen de Oud-Katholieke Kerken van de Unie van Utrecht en de Kerken van de Anglicaanse Gemeenschap een overeenkomst waarin beide gemeenschappen zowel elkaars katholiciteit als onafhankelijkheid erkennen en elkaars leden laten deelnemen aan de sacramenten. Dit betekent niet dat beide kerkgemeenschappen alle theologische meningen of liturgische praktijken van elkaar aannemen, maar wel “dat elk gelooft dat de ander al het wezenlijke van het christelijk geloof bezit en vasthoudt.”
In de decennia daarna werd op verschillende manieren geprobeerd handen en voeten te geven aan dit zelfstandig naast en met elkaar op te trekken door bijv. theologische uitwisselingen en het zoeken naar vormen van samenwerking op allerlei gebied in het bijzonder op het vasteland van Europa waar beide kerkgemeenschappen naast elkaar voorkomen. Een concreet voorbeeld is het gezamenlijke pastoraat op de luchthaven van Schiphol.