Polarisatie is voor kerken in Nederland en wereldwijd een grote uitdaging. Ze bestaan in gepolariseerde samenlevingen, ervaren polarisering onder elkaar en onder eigen leden. Dat is schrijnend want zulke conflicten staan haaks op de verzoening en gemeenschap waar kerken van staan. De wetenschappelijke conferentie “Churches in the Midst of Polarization” besteedt hier van 21-25 augustus in Utrecht aandacht aan. Ze wordt georganiseerd door de vakvereniging Societas Oecumenica en samenwerkende Utrechtse theologische instellingen en kent een sterke oud-katholieke betrokkenheid. De bijeenkomst draagt bij aan inzicht in hoe kerken polarisatie ervaren en hoe ze kunnen bijdragen aan het overwinnen ervan.
Oud-katholieke betrokkenheid
De Oud-Katholieke Kerk is nadrukkelijk betrokken bij de conferentie. Zo spreekt onder meer de rector van het seminarie, dr. Mattijs Ploeger, in één van de hoofdsessies van de conferentie over gender. Bij de opening van de conferentie in de voormalige oud-katholieke schuilkerk “In de Driehoek” in Utrecht zal de Aartsbisschop van Utrecht, Bernd Wallet, de conferentie toespreken. Tenslotte zijn er diverse oud-katholieke deelnemers en gaf prof. dr. Peter-Ben Smit, houder van de bijzondere leerstoel vanwege het Oud-Katholiek Seminarie aan de Universiteit Utrecht, mede leiding aan de organisatie van de conferentie ter plekke. Het oud-katholieke oecumenische commitment gaat in de 21ste eeuw zo door, zowel in de kerkelijke praktijk als ook in de academische reflectie ten dienste van maatschappij en kerk.
Polarisatie overwinnen: de actualiteit van oecumenische theologie
Polarisatie is een uitdaging voor kerk en samenleving. Voor kerken staat het zelfs in tegenspraak tot wie ze zijn en waar ze voor staan. Want verzoening en gemeenschap zijn kernwaarden van kerken. Toch raken kerken meegesleept in maatschappelijke polarisatie en daarmee delen ze in de uitdagingen van de maatschappij waarin ze leven. De theologie staat daarbij voor de opgave om inzicht te verschaffen in hoe polarisatie werkt en hoe juist kerken kunnen bijdragen aan het overkomen ervan. Oecumenische theologie ziet zich daarbij bijzonder uitgedaagd. Want oecumenische theologie staat voor samenwerking tussen kerken om zo van betekenis te zijn voor de samenleving. De Societas Oecumenica, de Europese vakvereniging voor oecumenische theologen, wijdt daarom haar tweejaarlijkse conferentie aan dit thema.
Unieke perspectieven uit heel Europa
De conferentie “Churches in the Midst of Polarization” brengt perspectieven uit heel Europa samen. Hierin is de conferentie uniek. En tegelijkertij is het hard nodig. Want overal in Europa worstelen kerken met deze uitdaging. Kerken in Oekraïne worden bijvoorbeeld verschillende kanten op meegesleept in de oorlog daar. Tegelijkertijd verklaarden Duitse kerken dat openlijke betrokkenheid bij de partij Alternative für Deutschland niet compatibel is met kerkelijke functies. Elders zijn het andere onderwerpen die polariseren, binnen en buiten de kerk, waarbij je ook aan gender en racisme kunt denken. Het inzien van wat op welke plek voor wat voor spanningen zorgt, draagt bij aan verder inzicht in polarisatie. Tegelijkertijd biedt de uitwisseling over de omgang ermee perspectieven om het te overkomen.
Utrechtse theologische instellingen werken samen
De conferentie vindt in de theologische hoofdstad van Nederland plaats, Utrecht. Bijzonder is dat verschillende theologische opleidingen hierbij samenwerken. Verschillende katholieken en protestanten stonden in het verleden ook nog wel eens gepolariseerd tegenover elkaar. Oecumenisch theologie heeft helpen die situatie te verbeteren. Toch is de samenwerking tussen het Oud-Katholiek Seminarie, de Tilburg School of Catholic Theology, de Theologische Universiteit Utrecht en de Protestantse Theologische Universiteit en in goed overleg met het Remonstrants en Baptistenseminarium ook bijzonder. Dat wordt nog versterkt door verdere samenwerking met de Raad van Kerken in Nederland en diverse maatschappelijke partners. Op zijn minst laat het zien dat je over verschillen heen kunt samenwerken – en dat geeft hoop voor een gepolariseerde maatschappij.
Zie ook de website van de Societas Oecumenica: https://societasoecumenica.net/consultation/23rd-academic-consultation/