Het is een bijzondere tijd in het Phanar, de historische zetel van het Oecumenisch Patriarchaat in Istanbul. Uit de hele wereld zijn orthodoxe bisschoppen, geestelijken en gelovigen samengekomen om met oecumenisch patriarch Bartholomeüs de 35ste verjaardag te vieren van zijn verkiezing tot de Oecumenische Troon. Sinds zijn verkiezing in 1991 heeft hij de Kerk met liefde en diepgang geleid. Door Gods genade wil hij zijn dienst aan de Grote Kerk van Christus voortzetten zolang hem dat gegeven is.
Op 21 oktober, de vooravond van het jubileum, had ik een audiëntie bij de patriarch, samen met metropoliet Kyrillos van Krini en bisschop Harald Rein. Zij zijn de co-voorzitters van onze gezamenlijke orthodox-oudkatholieke werkgroep. Centraal stond de vraag hoe we deze werkgroep nieuw leven kunnen inblazen.
Een warme ontvangst
De ontvangst was hartelijk en warm. Opmerkelijk was dat de patriarch, ondanks deze drukke dagen, de tijd nam om met ons te spreken over de relatie tussen onze kerken.
Namens de Unie van Utrecht feliciteerde ik hem natuurlijk met het 35-jarig jubileum. Ook dankte ik hem voor zijn niet-aflatende inzet voor de eenheid van de christenen en de zorg voor de schepping. Deze twee thema’s lopen als een rode draad door zijn ambt. De patriarch sprak zijn dankbaarheid uit voor de brede weerklank die de viering van 1 september als Dag van de Schepping inmiddels heeft gevonden, onder meer bij de Wereldraad van Kerken en de Rooms-Katholieke Kerk. Ook onze kerken worden uitgenodigd om bij deze dag stil te staan.
Metropoliet Kyrillos bisschop Harald worden in de nieuwe fase co-voorzitters. Van orthodoxe zijde is diaken Œcumenius Amanatidis als nieuwe secretaris benoemd. Op de agenda staat allereerst het bijpraten over de ontwikkelingen die de kerken de afgelopen jaren hebben doorgemaakt. Daarnaast komt de receptie van het orthodoxe Heilige en Grote Concilie van Kreta, dat tien jaar geleden plaatsvond, aan de orde.
De feestdag
Op 22 oktober vierde de patriarch zijn jubileum met een plechtige Goddelijke Liturgie in de Sint-Georgiuskathedraal in het Phanar. De patriarch ging voor, samen met de leden van de Heilige Synode. De kerk was vol, geestelijken en gelovigen waren uit de Verenigde Staten, Australië en Europa naar Istanbul gekomen, naast velen uit de Grieks-orthodoxe gemeenschap van de stad. Lina Mendoni, de Griekse minister van Cultuur, vertegenwoordigde de Griekse regering.
In zijn woorden bij de jubileumviering blikte de patriarch terug op zijn ambt, maar richtte hij vooral de aandacht op wat hij de kern van de zending van de Kerk noemt: mensen in hun volle menselijkheid tegemoet treden en hun verkondigen hoezeer God hen liefheeft, tot in de gave van zijn eniggeboren Zoon.
De patriarch is in zijn toespraken hoopvol over vrede en dialoog, maar erkent ook de pijn die nationalisme en fundamentalisme aanrichten in de kerken. Na de viering sprak ik met verschillende bisschoppen en met de Oekraïense consul-generaal. Hij sprak zijn dankbaarheid uit voor alle hulp en steun die zijn land vanuit Nederland ontvangt. Toen ik vroeg wat we als kerken nog meer voor Oekraïne konden doen, antwoordde hij: ‘Niets bijzonders. Gewoon normaal doen. Geen leugens geloven of verspreiden, maar de waarheid blijven zoeken.’
Wat ons verbindt
De orthodox-oudkatholieke dialoog kent een lange geschiedenis, die teruggaat tot het einde van de negentiende eeuw. In de theologische dialoog die tussen 1975 en 1987 werd gevoerd, bereikten onze kerken een aanzienlijke mate van overeenstemming over fundamentele aspecten van het christelijk geloof. Deze belangrijke theologische stap leidde niet tot volledige kerkelijke gemeenschap. Sindsdien is de relatie onderhouden door onze gezamenlijke orthodox-oudkatholieke werkgroep, die het gesprek en de samenwerking levend houdt.
Na een langere onderbreking staat de werkgroep aan het begin van een nieuwe fase. De ontmoeting met patriarch Bartholomeüs was bemoedigend: hij toonde belangstelling voor de nieuwe fase van de gemeenschappelijke werkgroep. Dat geeft hoop om het gesprek voort te zetten en opnieuw te onderzoeken hoe we kunnen groeien in wederzijds begrip en dienst aan elkaar en aan de wereld.
Uitwisseling van gaven
Als teken van waardering en vriendschap boden we de patriarch twee geschenken aan. Bisschop Harald Rein overhandigde een evangelieboek uit de Oud-Katholieke Kerk van Zwitserland, gemodelleerd naar orthodox voorbeeld. Zelf bood ik een icoon aan van de heilige Willibrord, apostel van de Nederlanden en eerste bisschop van Utrecht. De patriarch overhandigde me een borstkruis, de medaille van zijn jubileum en andere goede gaven, waaronder natuurlijk het traditionele snoep.
Ik kijk met grote dankbaarheid terug op deze dagen. De ontmoeting heeft me hoop gegeven. Ondanks alles wat onze kerken op dit moment scheidt, delen we een stevige gemeenschappelijke basis in het geloof en hebben we veel geestelijke gaven te delen. Het loont om onze bijzondere relatie nieuw leven in te blazen en samen te ontdekken welke weg voor ons ligt, terwijl we verantwoordelijkheid dragen voor de toekomst van Gods goede aarde en allen die haar bewonen.
Bernd Wallet