Kerken verkennen polarisatie – Societas Oecumenica conferentie Utrecht

Verslag door: Peter-Ben Smit

Polarisatie is voor maatschappij en kerk een grote uitdaging. Dat blijkt iedere dag uit de media en het bleek ook tijdens de conferentie “Churches in the Midst of Polarization” in Utrecht. Van 21-25 augustus organiseerde de Societas Oecumenica daar haar tweejaarlijkse conferentie. Deze vond op uitnodiging van samenwerkende Utrechtse theologische instellingen in de Domstad plaats, waarbij het Oud-Katholiek Seminarie initiatiefnemer was.

Perspectieven waren er te over, wat misschien het meeste opviel waren sommige theologische doorkijkjes en verrassingen uit de kerkgeschiedenis. Zo blijkt een nadruk op het alles overstijgende karakter van ‘het goede’ – of van God – ruimte te bieden voor het relativeren van de eigen positie. Dat helpt depolarisatie, zo stelde hoogleraar Pieter Vos (PThU). Of je kunt zien hoe een plek van onderdrukking en marginalisatie, zoals de schuilkerk “In de Driehoek” waar de conferentie opende, zich kan ontwikkelen tot een plek van ontmoeting en verbinding. Dit benadrukte aartsbisschop Bernd Wallet in zijn welkomstwoord aan de kleine 90 deelnemers. 

Verderop in de conferentie, op een overvol openbaar panel georganiseerd samen met de Raad van Kerken in Nederland boden onder meer hoogleraar Govert Buijs (VU) en Eunice Anita-Offerman, coördinator van Samen Kerk in Nederland, inspiratie. Gedeelde kwetsbaarheid zou wel eens de basis voor depolarisatie kunnen zijn, of ook een herwaardering van het begrip zonde: wie weet dat hij zelf tekortschiet, neemt de ander niet zo snel de maat.

De zondag bood gelegenheid tot oecumenisch kerkbezoek en het verkennen van de Nederland en Utrecht via een bezoek aan het Catharijneconvent en rondleidingen. In de dagen erna kwamen onder meer onderwerp als “gender” aan de orde, waarbij bleek dat dat nog helemaal niet zo lang een heet hangijzer is als je zou denken en dat orthodoxe en oud-katholieke theologen het prima eens kunnen zijn over de wijding van vrouwen tot het ambt. Ook thema’s als het zoeken naar waarheid als iets dat kan scheiden en verbinden kwamen aan de orde: theologie en kerk hebben op dit punt veel ervaring in huis die ook in de 21^ste eeuw van belang is.

De conferentie over een verdelend thema had zo een verbindend karakter. Dat gold voor de deelnemers en de tradities waar ze uit komen en ook voor de betrokken theologische instellingen in Utrecht: de conferentie startte in conferentiecentrum “In de Driehoek” met zijn oud-katholieke geschiedenis en pelgrimeerde tussen de gebouwen van de Protestantse Theologische Universiteit, de Theologische Universiteit Utrecht en de Tilburg School of Catholic Theology. 

Verschillende oud-katholieke deelnemers uit binnen- en buitenland namen deel. Naast aartsbisschop Bernd Wallet ook rector Mattijs Ploeger (met een hoofdlezing over theologie en gender) en verder pastoor Rudolf Scheltinga, hoogleraar Angela Berlis, Miriam Schneider en Peter-Ben Smit. De beide laatsten gaven elk een korte lezing. De conferentie werd onder  meer ondersteund door twee studenten, Rieke Brouwer (VU) en Francine Maessen (Oud-Katholiek Seminarie). 

ND en RD gaven ook aandacht aan de conferentie: